Śmierć restrukturyzowanego dłużnika – co to oznacza dla postępowania?

Śmierć dłużnika zawsze utrudnia wierzycielom dochodzenie ich należności. W żadnym razie jednak go nie uniemożliwia. W końcu zadłużenie przechodzi wraz ze spadkiem na spadkobierców dłużnika – przy czym mają oni możliwość ograniczenia swojej odpowiedzialności jedynie do wartości odziedziczonego majątku. W jaki natomiast sposób śmierć dłużnika przekłada się na możliwość przeprowadzenia wobec niego postępowania restrukturyzacyjnego? Okazuje się, że wraz ze śmiercią nie zamyka się możliwość restrukturyzacji dłużnika. Jest ona co prawda nieco utrudniona, ale jak najbardziej możliwa, stanowiąc tym samym jedno z najlepszych rozwiązań dla wierzycieli.

Śmierć dłużnika nie zamyka restrukturyzacji

Zgodnie z art. 72 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego, w przypadku śmierci dłużnika jego spadkobierca, a jeżeli ustanowiono zarząd sukcesyjny – zarządca sukcesyjny, staje się uczestnikiem postępowania restrukturyzacyjnego. Jednocześnie sędzia-komisarz ma obowiązek z urzędu – a więc bez składania jakichkolwiek wniosków – ustanowić kuratora, którego zadaniem jest zabezpieczenie praw spadkobiercy. W związku z tym śmierć dłużnika nie tamuje możliwości dokończenia postępowania restrukturyzacyjnego. Zarówno, gdy śmierć ta nastąpi już po otwarciu procedury restrukturyzacyjnej, jak i nawet przed jej rozpoczęciem, koniec życia dłużnika nie oznacza konieczności umorzenia restrukturyzacji czy braku możliwości jej przeprowadzenia.

Jednak moment śmierci dłużnika ma znaczenie z punktu widzenia procedury ustanawiania kuratora. Jeżeli doszło do tego w trakcie restrukturyzacji, czyli po jej otwarciu, kuratora powołuje sędzia-komisarz. Natomiast, gdy dłużnik zmarł przed rozpoczęciem postępowania restrukturyzacyjnego, to uprawnienie to należy do sądu-restrukturyzacyjnego. Oczywiście mechanizmy te stosuje się pod warunkiem, że nie nastąpiło przeprowadzenie sprawy spadkowej, w wyniku której określono krąg spadkobierców dłużnika. Gdy do tego doszło, do właśnie spadkobiercy zostają objęci postępowaniem restrukturyzacyjnym, które miało być prowadzone wobec dłużnika. W analogiczny sposób postępuje się, gdy dłużnik za swojego życia ustanowił zarządcę sukcesyjnego.

Wierzyciele mają prawo żądać przeprowadzenia sprawy spadkowej

W praktyce niekiedy spadkobiercy – zwłaszcza, gdy wiedzą, że zmarły miał problemy finansowe – ociągają się z załatwieniem formalności mających na celu potwierdzenie ich praw do spadku. Kiedy potencjalni spadkobiercy sami nie załatwią tej kwestii, wierzyciele mają prawo złożyć wniosek do sądu o stwierdzenie nabycia spadku. Bez wątpienia przysługuje im legitymacja do złożenia tego rodzaju wniosku, mogą więc z niego skorzystać. Dzięki temu istnieje możliwość przyspieszenia procedowania restrukturyzacji, aczkolwiek w żadnym razie nie zmienia to faktu, iż do czasu „wstąpienia” do postępowania uprawnionych podmiotów, kurator ma obowiązek zadbać o prawa spadkobierców. Co to oznacza w praktyce?

Ochrona praw spadkobierców – o czym należy pamiętać?

Skoro kurator, o którym mowa w art. 72 Prawa restrukturyzacyjnego, ma obowiązek działać na rzecz zabezpieczenia praw spadkobierców, to zawsze jego działalność musi zostać dostosowana do realiów konkretnej sprawy, a zwłaszcza do wysokości zadłużenia oraz wartości majątku zmarłego dłużnika. Kurator ten powinien więc w pierwszej kolejności zadbać o to, aby majątek wchodzący w skład spadku nie uległ nadmiernemu uszczupleniu. Często jednak może się to kłócić z podstawowymi założeniami restrukturyzacji. Jak więc pogodzić te odmienne dążenia?

Otóż najprościej rzecz ujmując kurator powinien zachowywać się w czasie restrukturyzacji, jak sam dłużnik. Korzysta on ze wszystkich uprawnień charakterystycznych dla restrukturyzowanego dłużnika. Jeżeli zaś kuratora ustanawia się po to, aby restrukturyzacja mogła się nadal toczyć, to w żadnym razie sytuacja ta nie modyfikuje ogólnych założeń restrukturyzacji. Zawsze więc, aczkolwiek biorąc pod uwagę nowe okoliczności spowodowane przez śmierć dłużnika, należy dążyć z jednej strony do zachowania jego przedsiębiorstwa, z drugiej zaś do zaspokojenia słusznych praw wierzycieli.